AI GLOSSARY 2026
AI Λεξικό: 90 Όροι που Πρέπει να Ξέρεις
Κάθε όρος τεχνητής νοημοσύνης, εξηγημένος στα ελληνικά — χωρίς αγγλική ζαργκόν που μπερδεύει. Πάτησε στους φίλτρους για κατηγορία ή αρχικό γράμμα και ψάξε ό,τι σε ενδιαφέρει.
Τι είναι αυτό το λεξικό
Ψάχνεις Web3 όρους; Δες το Λεξικό Ορολογίας Web3 του blog.
Artificial Intelligence (AI)
Το επιστημονικό πεδίο και η τεχνολογία που δημιουργεί συστήματα ικανά να μιμηθούν ανθρώπινες νοητικές λειτουργίες: μάθηση, συλλογισμό, αναγνώριση προτύπων.
Machine Learning (ML)
Συστήματα που μαθαίνουν από δεδομένα χωρίς να προγραμματιστούν ρητά: εντοπίζουν πρότυπα και βελτιώνονται μόνα τους.
Deep Learning
Υποκλάδος του ML που χρησιμοποιεί νευρωνικά δίκτυα με πολλά επίπεδα, για εργασίες όπως ο λόγος, η όραση και το κείμενο.
Neural Network
Εκπαιδεύσιμο σύστημα εμπνευσμένο από τους νευρώνες: κόμβοι συνδεδεμένοι μεταξύ τους με ελεγχόμενα βάρη.
Large Language Model (LLM)
Μεγάλο νευρωνικό μοντέλο που προβλέπει και παράγει κείμενο. Είναι ο εγκέφαλος πίσω από ChatGPT, Gemini, Claude, Grok.
Token
Η μικρότερη μονάδα κειμένου που επεξεργάζεται ένα μοντέλο. Μια λέξη μπορεί να είναι 1-3 tokens, ανάλογα με τη γλώσσα.
Context Window
Το μέγιστο πλήθος tokens που «βλέπει» το μοντέλο μονομιάς. Όσο μεγαλύτερο, τόσο περισσότερο κείμενο χωράει στη συνομιλία.
Parameter
Οι αριθμητικές τιμές που κωδικοποιούν τη γνώση του μοντέλου. Τα 8B/70B/405B που βλέπεις στα μοντέλα είναι παράμετροι.
Training
Η διαδικασία μάθησης του μοντέλου από τεράστιο όγκο δεδομένων, προσαρμόζοντας τα βάρη βήμα-βήμα.
Inference
Η χρήση ενός ήδη εκπαιδευμένου μοντέλου για να απαντήσει. Ό,τι γίνεται όταν στέλνεις ένα prompt.
Foundation Model
Μεγάλο μοντέλο γενικής χρήσης που χρησιμεύει ως βάση και μετά προσαρμόζεται για συγκεκριμένες εφαρμογές.
Multimodal
Μοντέλο που επεξεργάζεται ταυτόχρονα κείμενο, εικόνες, ήχο και βίντεο, «καταλαβαίνοντας» διαφορετικά είδη εισόδου.
Hallucination
Όταν το μοντέλο παράγει με σιγουριά κάτι που δεν ισχύει, επειδή «φτιάχνει» κείμενο χωρίς να ξέρει την αλήθεια.
AGI
Τεχνητή Γενική Νοημοσύνη: AI που θα ήταν το ίδιο ικανό με τον άνθρωπο σε κάθε γνωστική εργασία, σε όλα τα πεδία.
Prompt
Το μήνυμα ή η οδηγία που δίνεις σε ένα μοντέλο για να πάρεις απάντηση. Η ποιότητά του αλλάζει δραστικά το αποτέλεσμα.
Chatbot
Εφαρμογή διαλόγου που συνήθως «τρέχει» πάνω από ένα LLM. Η πιο γνωστή διεπαφή της γενιάς αυτής του AI.
Transformer
Η αρχιτεκτονική πάνω στην οποία χτίστηκαν όλα τα σύγχρονα LLM. Επεξεργάζεται όλα τα tokens μαζί, χάρη στον μηχανισμό Attention.
Attention
Μηχανισμός που δίνει βαρύτητα σε διαφορετικά μέρη της εισόδου, ώστε το μοντέλο να «προσέχει» τα σχετικά tokens.
Embedding
Η μετατροπή ενός κειμένου σε διάνυσμα αριθμών, όπου κοντινά σημασιολογικά κείμενα είναι κοντά μεταξύ τους.
Vector Database
Βάση δεδομένων για αποθήκευση και αναζήτηση embeddings, επιστρέφοντας τα πιο παρόμοια αποτελέσματα.
Latent Space
Ο αφηρημένος, πολυδιάστατος χώρος όπου το μοντέλο «τοποθετεί» τις έννοιες που έχει μάθει.
Weights
Οι αριθμητικές τιμές που ρυθμίζονται κατά την εκπαίδευση και καθορίζουν τι «ξέρει» τελικά το μοντέλο.
Fine-tuning
Περαιτέρω εκπαίδευση ενός μοντέλου με συγκεκριμένα δεδομένα, για να γίνει καλό σε μία εξειδικευμένη δουλειά.
LoRA
Οικονομική τεχνική fine-tuning που προσαρμόζει ελάχιστο αριθμό παραμέτρων, με κλάσμα του κόστους και της μνήμης.
Quantization
Συμπίεση των αριθμών ενός μοντέλου για λιγότερη μνήμη και ταχύτερο inference, με μικρή απώλεια ποιότητας.
Knowledge Distillation
Μεταφορά γνώσης από ένα μεγάλο, ισχυρό μοντέλο σε ένα μικρότερο, γρηγορότερο που μαθαίνει σχεδόν τόσο καλά.
Pruning
Αφαίρεση παραμέτρων που δεν προσφέρουν σχεδόν τίποτα, με αποτέλεσμα ένα πιο ελαφρύ μοντέλο.
RLHF
Εκπαίδευση με ενισχυτική μάθηση και ανθρώπινη ανατροφοδότηση: οι άνθρωποι βαθμολογούν τις απαντήσεις για να ευθυγραμμιστεί το μοντέλο.
RAG
Retrieval-Augmented Generation: ενίσχυση των απαντήσεων αντλώντας σχετικά κομμάτια από μια βάση γνώσης πριν απαντήσει.
Semantic Search
Αναζήτηση με βάση το νόημα και όχι τις ακριβείς λέξεις — βρίσκει τη σωστή απάντηση ακόμη κι αν ρωτάς με άλλη διατύπωση.
Top-p
Παράμετρος δειγματοληψίας που ελέγχει πόσο «δημιουργικό» ή συντηρητικό θα είναι το μοντέλο στις απαντήσεις.
Zero-shot
Η ικανότητα του μοντέλου να εκτελέσει μια εργασία χωρίς κανένα παράδειγμα — μόνο από την περιγραφή της.
Few-shot
Η εκτέλεση εργασίας με ελάχιστα παραδείγματα μέσα στο prompt, χωρίς fine-tuning.
Chain-of-Thought
Μέθοδος που βάζει το μοντέλο να «σκέφτεται» βήμα-βήμα πριν απαντήσει, βελτιώνοντας μαθηματικά και λογικά προβλήματα.
Reasoning Model
Μοντέλο εκπαιδευμένο να ξοδεύει επιπλέον «χρόνο σκέψης» πριν απαντήσει, για σύνθετα προβλήματα.
Mixture of Experts (MoE)
Αρχιτεκτονική που ενεργοποιεί μόνο λίγους «ειδικούς» από πολλούς ανά δείγμα, για ταχύτερο και φθηνότερο inference.
Tokenization
Η διαδικασία μετατροπής κειμένου σε tokens, επηρεάζοντας κόστος, ταχύτητα και ποιότητα.
Positional Encoding
Πληροφορία που λέει στο μοντέλο τη σειρά των λέξεων, αφού οι Transformers επεξεργάζονται τις λέξεις παράλληλα.
Diffusion Model
Μοντέλο δημιουργίας εικόνων που ξεκινά από θόρυβο και «ξεθωριάζει» σταδιακά μέχρι να σχηματίσει την εικόνα.
GAN
Adversarial Network: δύο δίκτυα ανταγωνίζονται για να παράξουν ρεαλιστικά δεδομένα — ο ένας παράγει, ο άλλος ελέγχει.
Encoder-Decoder
Δομή που πρώτα συμπιέζει την είσοδο και μετά παράγει την έξοδο — χρήσιμη για μεταφράσεις, περίληψη κ.λπ.
CNN
Convolutional Neural Network: δίκτυο με φίλτρα που ανιχνεύουν χαρακτηριστικά σε εικόνες (άκρες, σχήματα, αντικείμενα).
Gradient Descent
Ο αλγόριθμος εκμάθησης που «κατεβαίνει» το σφάλμα βήμα-βήμα, προσαρμόζοντας τα βάρη προς τη σωστή κατεύθυνση.
AI Agent
Σύστημα που όχι μόνο απαντά, αλλά αναλαμβάνει εργασίες: σχεδιάζει, χρησιμοποιεί εργαλεία και εκτελεί ενέργειες.
Tool Calling
Η ικανότητα ενός μοντέλου να καλεί συναρτήσεις, APIs ή υπηρεσίες — π.χ. να ρωτά το ημερολόγιο ή να στέλνει email.
MCP
Model Context Protocol: ανοικτό πρωτόκολλο που επιτρέπει στα μοντέλα να συνδέονται με εξωτερικά εργαλεία με τυποποιημένο τρόπο.
Orchestration
Ο συντονισμός των βημάτων ενός πράκτορα ή πολλών agents σε μια σειρά, με λογική ροής και ελέγχους.
Multi-Agent
Σύστημα από πολλούς AI agents με διαφορετικούς ρόλους που συνεργάζονται: π.χ. researcher, coder, critic.
ReAct
Reasoning + Acting: ροή όπου το μοντέλο εναλλάσσει «σκέψη» και «ενέργεια» μέχρι να τελειώσει την εργασία.
Planning
Η διάσπαση μιας σύνθετης εργασίας σε μικρά βήματα που μπορεί να εκτελέσει ο πράκτορας με τη σειρά.
Computer Use
Agent που χειρίζεται ένα γραφικό περιβάλλον (κλικ, κείμενο, screenshots) σαν άνθρωπος μπροστά στον υπολογιστή.
Autonomous Agent
Πράκτορας που λειτουργεί για ώρες με ελάχιστη ανθρώπινη παρέμβαση, αναλαμβάνοντας αποφάσεις στη ροή.
Human-in-the-Loop
Σχεδίαση όπου ένας άνθρωπος εγκρίνει ή διορθώνει κρίσιμες ενέργειες του συστήματος πριν εκτελεστούν.
Guardrails
Κανόνες ασφαλείας που οριοθετούν τι επιτρέπεται να κάνει ή να πει το μοντέλο, σε επίπεδο prompt και κώδικα.
Sandboxing
Απομόνωση εκτέλεσης κώδικα ή εργαλείων σε ελεγχόμενο περιβάλλον, ώστε το AI να μην έχει πρόσβαση σε όλο το σύστημα.
Code Interpreter
Εργαλείο που εκτελεί κώδικα που παράγει το μοντέλο, για αναλύσεις, αρχεία και αυτοματισμούς.
Long-Term Memory
Μηχανισμός αποθήκευσης πληροφοριών ανάμεσα σε συνεδρίες, ώστε το σύστημα να «θυμάται» τον χρήστη και το πλαίσιο.
System Prompt
Οι κρυφές αρχικές οδηγίες που ρυθμίζουν τον ρόλο και τη συμπεριφορά του μοντέλου, πριν από τον διάλογο.
Agentic Workflow
Αυτοματοποιημένη διαδικασία όπου AI agents εκτελούν βήματα, αποφασίζουν και παραδίδουν αποτέλεσμα με ελάχιστη παρέμβαση.
Prompt Engineering
Η συστηματική τέχνη του να γράφεις οδηγίες για να παίρνεις σταθερά καλύτερες, ακριβέστερες απαντήσεις.
Prompt Injection
Επίθεση όπου κακόβουλο κείμενο μέσα στο input χειραγωγεί το μοντέλο να αγνοήσει τις οδηγίες και να εκτελέσει άλλες εντολές.
Jailbreak
Τεχνικές που παρακάμπτουν τους κανόνες ασφαλείας του μοντέλου, π.χ. με εναλλακτικά σενάρια ή κωδικοποίηση.
Red Teaming
Προσπάθεια να «σπάσεις» ηθελημένα το δικό σου σύστημα AI για να ανακαλύψεις και να διορθώσεις αδυναμίες.
Grounding
Το να «δένονται» οι απαντήσεις σε συγκεκριμένες πηγές γνώσης, ώστε να είναι επαληθεύσιμες αντί για φαντασίες.
Knowledge Base
Η συλλογή εγγράφων (PDF, wiki, docs) από την οποία αντλεί ένα σύστημα RAG για να απαντήσει.
Evals
Τυποποιημένες δοκιμές που μετράνε αν ένα μοντέλο βελτιώθηκε ή χειροτέρεψε σε συγκεκριμένες εργασίες.
Benchmark
Τυποποιημένο σετ ερωτήσεων/δοκιμασιών που συγκρίνει μοντέλα σε ίσους όρους (MMLU, HumanEval κ.λπ.).
Tokens Per Second
Η ταχύτητα παραγωγής κειμένου. Στο local AI είναι ο νούμερο-ένα δείκτης «τρέχει γρήγορα;».
Inference Cost
Το κόστος κάθε ερωτήματος: εξαρτάται από tokens εισόδου/εξόδου και τιμή ανά εκατομμύριο. Δες τον υπολογιστή κόστους στο blog.
On-Device AI
Εκτέλεση μοντέλων τοπικά στη συσκευή σου — χωρίς cloud, χωρίς αποστολή δεδομένων, με ιδιωτικότητα.
NPU
Neural Processing Unit: επεξεργαστής βελτιστοποιημένος για νευρωνικά δίκτυα, που βρίσκεται σε νέα laptops και κινητά.
Edge AI
AI που τρέχει «στην άκρη» του δικτύου: κάμερες, IoT, κινητά — κοντά στα δεδομένα, όχι στο data center.
Copilot
AI βοηθός ενσωματωμένος σε εργαλεία εργασίας (editor, Office, browser) που μετατρέπει τη συνομιλία σε πράξη.
GEO
Generative Engine Optimization: βελτιστοποίηση περιεχομένου ώστε να εμφανίζεται στις απαντήσεις ChatGPT, Gemini και Perplexity.
Model Card
Δελτίο συνοδείας ενός μοντέλου: ποια δεδομένα χρησιμοποιήθηκαν, πού αποδίδει, πού περιορίζεται, πώς πρέπει να χρησιμοποιείται.
EU AI Act
Ο ευρωπαϊκός κανονισμός που ρυθμίζει τα συστήματα AI με βάση τον κίνδυνο, με ειδικές υποχρεώσεις για «υψηλού κινδύνου» χρήσεις.
High-Risk AI
Κατηγορία συστημάτων (υγεία, εκπαίδευση, απασχόληση, δικαιοσύνη) που υπόκεινται σε αυστηρές απαιτήσεις ελέγχου και τεκμηρίωσης.
Explainable AI (XAI)
Μέθοδοι και εργαλεία που εξηγούν γιατί το μοντέλο πήρε μια απόφαση — κρίσιμα σε ρυθμισμένους τομείς.
Bias
Συστηματική προκατάληψη των απαντήσεων, που «κληρονομείται» από τα δεδομένα εκπαίδευσης.
Fairness
Η απαίτηση το σύστημα να συμπεριφέρεται δίκαια σε όλες τις ομάδες, χωρίς διακρίσεις ανά φύλο, φυλή, ηλικία.
Transparency
Το να ξέρει ο χρήστης ότι πίσω από μια γνώμη, μια εικόνα ή ένα μήνυμα βρίσκεται AI.
Synthetic Data
Δεδομένα που παράγονται από μοντέλα αντί για πραγματικές πηγές — χρήσιμα σε έλλειψη ή ευαίσθητα δεδομένα.
Deepfake
Ρεαλιστικό πλαστό υλικό (πρόσωπα, φωνές) που φτιάχνεται με AI και μπορεί να εξαπατήσει ή να χρησιμοποιηθεί για δόλια ενέργεια.
Digital Watermark
Κρυφή, ενσωματωμένη σήμανση που δηλώνει ότι ένα αρχείο δημιουργήθηκε ή τροποποιήθηκε με AI.
Content Credentials
Πρωτόκολλα (π.χ. C2PA) που τεκμηριώνουν την προέλευση ενός αρχείου — ποιος το φτιάξε, με τι, πότε.
Alignment
Η προσπάθεια το μοντέλο να κατανοεί και να υπηρετεί τις ανθρώπινες προθέσεις και αξίες, όχι απλώς να είναι ικανό.
AI Safety
Ο κλάδος που μελετά πώς να αποφευχθούν ακούσιες ή κακόβουλες ζημιές από την ανάπτυξη ισχυρότερου AI.
Constitutional AI
Εκπαίδευση όπου το μοντέλο υπακούει σε γραπτούς κανόνες αρχών, αντί να μαθαίνει μόνο από ανθρώπινες κρίσεις.
Responsible AI
Η ανάπτυξη και χρήση AI με ηθική, διαφάνεια, λογοδοσία και σεβασμό στα δικαιώματα — ως πρακτική, όχι σλόγκαν.
Shadow AI
Η χρήση AI εργαλείων μέσα σε έναν οργανισμό χωρίς έγκριση ή έλεγχο του IT — με ρίσκα στα δεδομένα.
Δεν βρέθηκαν όροι. Προσπάθησε άλλη λέξη ή αφαίρεσε ένα φίλτρο.